Hashimoto a objawy psychiczne: dlaczego nastrój cierpi, nawet gdy wynik TSH wygląda dobrze

Hashimoto to przewlekłe zapalenie tarczycy o podłożu autoimmunologicznym: układ odpornościowy działa nieprawidłowo i atakuje własne tkanki. Niedoczynność tarczycy jest możliwym następstwem tego procesu, ale nie jest z nim tożsama. Dlatego pytanie o objawy psychiczne w Hashimoto nie jest tym samym pytaniem co pytanie o psychikę przy niedoczynności, choć bywają mylone.

Rozróżnienie ma praktyczny sens. Jeśli masz rozpoznaną niedoczynność i wyraźnie nieprawidłowe hormony, droga jest w miarę jasna, a ten wątek opisujemy w osobnym tekście o niedoczynności tarczycy i psychice. Tutaj zajmujemy się sytuacją trudniejszą: masz rozpoznane Hashimoto, hormony są w porządku albo już wyrównane lekiem, a nastrój, energia i pamięć nie wróciły tam, gdzie były.

Ta sytuacja bywa frustrująca, bo najprostsze wyjaśnienie zostało już zużyte. Niżej rozkładamy ją spokojnie: co wiadomo, co jest tylko obserwowanym związkiem i co z tym realnie robi lekarz.

Materiał portalu pacjent.gov.pl o rozpoznawaniu chorób tarczycy wymienia wśród objawów obniżenie nastroju, problemy z pamięcią, drażliwość, apatię i ciągłe zmęczenie. Zaznacza przy tym, że część objawów wskazuje na niedoczynność, a część na nadczynność, więc samo ich wyliczenie nie rozstrzyga, która sprawa jest twoja. Pełne zestawienie objawów samej niedoczynności zostawiamy osobnemu tekstowi.

Strona o samym Hashimoto wskazuje dodatkowo wahania nastrojów oraz stałe zmęczenie i brak energii. To nie są objawy psychiczne w znaczeniu wymyślonych. Powstają w ciele i mają fizjologiczny mechanizm, dokładnie tak samo jak suchość skóry czy uczucie chłodu. Jeśli słyszałeś, że to kwestia nastawienia, rozminęło się to z tym, jak opisują sprawę materiały dla pacjentów.

Dla tej strony ważniejsze od samej listy jest pytanie o czas i kontekst: czy zmiana nastroju pojawiła się razem z rozpoznaniem, czy wcześniej, czy narasta mimo przyjmowania leku, czy ma związek z porą roku, snem albo trudnym okresem w życiu. Odpowiedzi na te pytania mówią lekarzowi więcej niż wyliczenie dolegliwości.

Opracowanie Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej o autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy typu Hashimoto zwraca uwagę, że choroba na początku występuje w postaci utajonej, bez objawów klinicznych, a pełnoobjawowa postać pojawia się dopiero z czasem, wraz z przewlekłym procesem zapalnym. Niedoczynność tarczycy jest w tym opisie późniejszą konsekwencją zapalenia, nie jego początkiem.

Dla osoby, która właśnie dostała wynik, ma to konkretne znaczenie. Proces zapalny może trwać wtedy, gdy oznaczenia hormonalne jeszcze mieszczą się w zakresie uznanym za prawidłowy. Nie ma więc sprzeczności w tym, że czujesz spadek energii i chwiejność nastroju, a lekarz mówi, że hormony są na razie dobre.

To nie znaczy, że każde zmęczenie przy Hashimoto pochodzi z tarczycy ani że trzeba od razu zaczynać leczenie hormonalne. Znaczy tylko, że jeden prawidłowy wynik nie zamyka tematu i nie unieważnia tego, co zgłaszasz.

W tym samym opracowaniu pojawia się zdanie, które najlepiej opisuje twoją sytuację, jeśli hormony masz wyrównane: autoprzeciwciała tarczycowe mogą, niezależnie od stężenia hormonów tarczycy, wiązać się z objawami depresji. To ważna obserwacja, bo tłumaczy, dlaczego poprawa wyniku hormonalnego nie zawsze idzie w parze z poprawą nastroju.

Trzeba jednak powiedzieć wyraźnie, czego z tego nie wynika. Nie wynika, że wysoki wynik przeciwciał wyjaśnia akurat twoje objawy, bo to opisany związek, a nie udowodniona przyczyna w indywidualnym przypadku. Nie wynika też, że leczy się same przeciwciała: ich miano nie jest celem terapii i nie ocenia się po nim skuteczności leczenia.

Praktyczny wniosek jest mniej spektakularny, ale bardziej użyteczny. Jeśli wyrównanie hormonów nie przyniosło poprawy nastroju, to nastrój zasługuje na własną ocenę, a nie na kolejne powtórzenie oznaczenia przeciwciał w nadziei, że liczba coś rozstrzygnie.

To moment, w którym najczęściej przychodzi pomysł: pewnie dawka jest za mała. Czasem rzeczywiście wymaga korekty, ale decyzję podejmuje lekarz na podstawie badań, nie na podstawie samopoczucia z ostatniego tygodnia. Samodzielne zwiększanie dawki jest niebezpieczne, bo nadmiar hormonu tarczycy ma własny zestaw objawów, w tym niepokój, drażliwość, kołatanie serca i kłopoty ze snem, czyli dokładnie to, przed czym chcesz uciec.

Równie częsty jest ruch w drugą stronę, czyli odstawienie leku, bo i tak nie pomaga na nastrój. Tego też nie rób bez rozmowy z lekarzem. Lek nie został przepisany po to, żeby poprawić nastrój, tylko żeby uzupełnić brakujący hormon, a przerwanie go odbiera ci korzyść, którą już masz.

Sensowny ruch jest trzeci: zgłoś objaw jako objaw. Powiedz, od kiedy trwa, co się zmieniło, jak wygląda sen, apetyt i koncentracja oraz czy zniknęła chęć do rzeczy, które wcześniej cieszyły. Na tej podstawie da się ocenić, czy mówimy o niedoleczonej tarczycy, o depresji wymagającej własnego leczenia, czy o obu sprawach naraz, co również się zdarza.

Pierwszym krokiem jest badanie krwi, a podstawowym oznaczeniem TSH, na które może skierować lekarz rodzinny. Obok oznacza się FT3 i FT4, natomiast przeciwciała anty-TPO oraz anty-Tg to te, które wskazują na Hashimoto. Z badań obrazowych wykorzystuje się między innymi USG, a bardziej rozbudowaną diagnostykę zleca endokrynolog, jeśli uzna to za konieczne.

Jedna rzecz myli pacjentów bardziej niż wszystko inne: zakresy referencyjne nie są uniwersalne. Zależą od laboratorium i metody oznaczenia i właśnie dlatego są wydrukowane na twoim wyniku, obok liczby. Porównywanie wartości z dwóch różnych laboratoriów albo z tabelą znalezioną w sieci prowadzi do błędnych wniosków w obie strony, dlatego nie podajemy tu żadnych liczb.

Jeśli masz wyniki i nie wiesz, co z nich wynika dla twojego samopoczucia, to jest dobry moment na konsultację, w której ktoś przeczyta je razem z tym, co zgłaszasz, a nie osobno.

Lewotyroksyna jest wydawana wyłącznie z przepisu lekarza, a w obrocie są tabletki o wielu różnych mocach, co pozwala precyzyjnie dopasować dawkę. Uzupełnia brakujący hormon i na tym kończy się zakres jej działania. Nie wycisza procesu autoimmunologicznego i nie usuwa przeciwciał.

Materiały dla pacjentów mówią przy tym wprost, że Hashimoto nie da się wyleczyć, choć warto zapobiegać rozwojowi choroby. To zdanie bywa przykre, ale oszczędza miesięcy szukania metody, która chorobę wyłączy, i przenosi uwagę na to, co faktycznie podlega leczeniu.

Przy przyjmowaniu leku liczy się szczegół wpływający na wchłanianie: zaleca się przyjęcie go co najmniej 30 minut przed pierwszym posiłkiem, a przy tym posiłku ograniczenie kawy, soku grejpfrutowego i produktów sojowych, bo mogą zmniejszać wchłanianie. Dokładny sposób przyjmowania dla twojego preparatu ustala lekarz, który go przepisał, więc nie zmieniaj go na własną rękę. Nieregularne przyjmowanie samo potrafi dawać wahania samopoczucia, które łatwo przypisać chorobie.

Jeśli po wyrównaniu hormonów objawy depresyjne się utrzymują, nastrój leczy się na własnych zasadach, tak samo jak u osoby bez Hashimoto. W grę wchodzi psychoterapia, leczenie farmakologiczne albo połączenie obu metod, a rozpoznanie Hashimoto samo w sobie nie zamyka żadnej z tych dróg.

Jeśli dojdzie do leczenia lekiem przeciwdepresyjnym, jedna informacja z charakterystyk tych leków jest ważniejsza od pozostałych. Poprawa może nie nastąpić w pierwszych tygodniach, a do tego czasu ryzyko myśli i zachowań samobójczych może się utrzymywać albo wzrosnąć, dlatego pacjenta należy wtedy ściśle obserwować, zwłaszcza na początku leczenia i po zmianie dawki. Metaanaliza badań kontrolowanych placebo wykazała zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u pacjentów poniżej 25. roku życia. Jeśli takie myśli się pojawią, nie czekaj do kolejnej wizyty: całodobowo i bezpłatnie działają numery 116 123 oraz 800 70 2222.

Powiedz lekarzowi o wszystkim, co przyjmujesz, razem z lekiem na tarczycę i suplementami. To nie formalność, bo część preparatów wpływa na wchłanianie lewotyroksyny, a pełna lista jest warunkiem, żeby ktokolwiek mógł ocenić całość leczenia.

Są sytuacje, w których formularz jest złym narzędziem. Jeśli masz myśli o odebraniu sobie życia albo czujesz, że tracisz nad nimi kontrolę, zadzwoń natychmiast: 112, a także 116 123 i 800 70 2222, które działają całodobowo i bezpłatnie. Osoby do 18. roku życia mogą dzwonić pod 116 111.

Bezpośredniej, pilnej oceny wymagają też objawy, których nie da się ocenić zdalnie: nagłe zaburzenia świadomości, narastająca w ciągu godzin senność ze znacznym spowolnieniem, drgawki, duszność albo ból w klatce piersiowej. Właściwym miejscem jest wtedy oddział ratunkowy, nie konsultacja online.

Poza tymi sytuacjami konsultacja na odległość ma sens: pozwala przejść przez wyniki i objawy oraz ustalić, co dalej. O tym, czy i jaki dokument powstanie, decyduje lekarz po ocenie zgłoszenia.

• Hashimoto - zatrzymaj rozwój choroby, pacjent.gov.pl
• Choroby tarczycy - jak je rozpoznać, pacjent.gov.pl
• AZT typu Hashimoto - występowanie i rozwój choroby, część 1, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej PZH