Escitalopram bez pośpiechu: na co jest, jak działa i co warto wiedzieć przed leczeniem i w jego trakcie

Co to za lek, w prostych słowach

Escitalopram to substancja czynna o kodzie ATC N06AB10. W ChPL jest opisany jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny o dużym powinowactwie do pierwotnego miejsca wiązania. Mówiąc po ludzku: lek zwiększa dostępność serotoniny, przekaźnika, który bierze udział w regulacji nastroju i lęku. Charakterystyka podaje, że hamowanie wychwytu serotoniny jest jedynym prawdopodobnym mechanizmem wyjaśniającym jego działanie.

Escitalopram ma niewielkie powinowactwo do wielu innych receptorów, w tym histaminowych i benzodiazepinowych, i nie jest lekiem uspokajającym ani nasennym. W rejestrze produktów leczniczych jego postaci doustne mają kategorię wydania Rp, a więc kupisz go tylko na receptę.

W obrocie są tabletki powlekane i tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej w mocach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg, a także krople doustne 20 mg/ml. Konkretną moc i postać wybiera lekarz prowadzący, a nie pacjent.

Na jakie rozpoznania jest przeznaczony

Lista wskazań w ChPL produktu referencyjnego (Escitil) jest krótka i dotyczy konkretnych rozpoznań, które stawia lekarz. Preparaty innych firm mogą mieć nieco inny zakres, więc zawsze sprawdzaj ulotkę leku, który dostajesz.

• epizody dużej depresji,
• zaburzenie lęku panicznego, z agorafobią albo bez niej,
• fobia społeczna, czyli społeczne zaburzenie lękowe,
• uogólnione zaburzenie lękowe,
• zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne.

Kiedy poczujesz poprawę i jak długo trwa leczenie

Escitalopram nie działa z dnia na dzień i dobrze jest o tym wiedzieć z góry. Charakterystyka podaje, że w epizodach dużej depresji działanie przeciwdepresyjne uzyskuje się zazwyczaj po 2-4 tygodniach stosowania leku. Podobnie w fobii społecznej: poprawę stanu klinicznego uzyskuje się na ogół po 2-4 tygodniach leczenia. W zaburzeniu lęku panicznego maksymalną skuteczność osiąga się po około trzech miesiącach.

Poprawa nie kończy leczenia. ChPL mówi, że po ustąpieniu objawów depresji leczenie należy kontynuować przez co najmniej 6 miesięcy, aby utrwalić odpowiedź na leczenie. W lęku panicznym leczenie trwa kilka miesięcy, a w fobii społecznej zalecane jest kontynuowanie przez 12 tygodni dla trwałej poprawy, przy czym w poszczególnych przypadkach rozważa się dłuższe stosowanie, aby zapobiegać nawrotom.

W praktyce oznacza to cierpliwość i dobry kontakt z lekarzem. Przydaje się prosty dzienniczek: sen, napięcie, apetyt, nastrój. Gdy po kilku tygodniach nie widać żadnej zmiany albo pojawia się coś niepokojącego, opisz to lekarzowi, zamiast samodzielnie zmieniać sposób przyjmowania.

Skutki uboczne, które możesz zauważyć

Charakterystyka zaznacza, że działania niepożądane występują najczęściej podczas pierwszego lub drugiego tygodnia leczenia, a ich nasilenie i częstość zwykle zmniejszają się wraz z jego kontynuacją. To uspokajająca wiadomość dla osób, które zaczynają i boją się pierwszych dni.

Najczęściej zgłaszane to nudności i bóle głowy. W tabeli ChPL znajdziesz też między innymi bezsenność lub senność, zawroty głowy, suchość w ustach, zwiększone pocenie się, zmęczenie, biegunkę, zaparcia oraz zmiany łaknienia i masy ciała, zarówno jej wzrost, jak i spadek. Nie wszystkie wystąpią u ciebie, a większość bywa przejściowa.

Osobny temat to sfera seksualna. Charakterystyka wymienia zmniejszenie popędu płciowego, u kobiet brak orgazmu, a u mężczyzn zaburzenia wytrysku i impotencję. ChPL wspomina nawet o doniesieniach, że u części osób takie objawy utrzymywały się po przerwaniu leczenia. To sprawy trudne do wypowiedzenia, ale w tabeli ChPL należą do działań częstych i warto je zgłosić lekarzowi prowadzącemu.

U osób z zaburzeniem lęku panicznego na początku leczenia lekami przeciwdepresyjnymi lęk bywa przejściowo silniejszy. ChPL nazywa to lękiem paradoksalnym i zaznacza, że zwykle ustępuje on w ciągu dwóch tygodni nieprzerwanego leczenia.

Pierwsze tygodnie: kiedy trzeba zareagować od razu

Charakterystyka ostrzega, że depresja wiąże się ze zwiększonym ryzykiem myśli samobójczych i samouszkodzeń, a poprawa może nie nastąpić w pierwszych tygodniach leczenia lub dopiero później. Ryzyko to może wzrastać także we wczesnym okresie poprawy. W metaanalizie badań zaobserwowano większe ryzyko zachowań samobójczych u osób poniżej 25. roku życia przyjmujących leki przeciwdepresyjne niż u przyjmujących placebo.

Dlatego na początku leczenia i po każdej zmianie dawki warto, żeby ktoś z bliskich wiedział, że zaczynasz lek i na co zwracać uwagę. ChPL opisuje też akatyzję: przykry niepokój i niemożność usiedzenia czy ustania w miejscu, najczęściej w pierwszych tygodniach terapii. Jeśli pojawią się myśli o odebraniu sobie życia, nagłe pogorszenie, niezwykłe zmiany zachowania albo silny niepokój ruchowy, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod 112. Dzieci i młodzieży poniżej 18 lat dotyczy osobne zastrzeżenie: według ChPL lek nie powinien być u nich stosowany.

Z czym nie wolno go łączyć: serce, MAO i hydroksyzyna

W przypadku escitalopramu szczególną uwagę zwraca zapis o sercu. Charakterystyka stwierdza, że lek powoduje zależne od dawki wydłużenie odstępu QT, a w okresie porejestracyjnym opisywano przypadki wydłużenia QT i zaburzeń rytmu serca, w tym torsade de pointes. Escitalopram jest przeciwwskazany u osób z rozpoznanym wydłużeniem QT lub wrodzonym zespołem wydłużonego QT oraz w połączeniu z innymi lekami, o których wiadomo, że mogą wydłużać ten odstęp. Przy stabilnej chorobie serca lekarz powinien rozważyć EKG przed rozpoczęciem leczenia. Jeśli w trakcie leczenia pojawią się objawy zaburzeń rytmu serca, skontaktuj się z lekarzem od razu: ChPL przewiduje wtedy przerwanie leczenia i wykonanie EKG.

Wśród leków, z którymi połączenie jest przeciwwskazane z powodu QT, ChPL wymienia między innymi niektóre leki przeciwarytmiczne, przeciwpsychotyczne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre leki przeciw drobnoustrojom i przeciwmalaryczne oraz niektóre leki przeciwhistaminowe, w tym hydroksyzynę. Jeśli przyjmujesz którykolwiek z takich leków, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia. O samej hydroksyzynie piszemy na stronie hydroksyzyna.

Przeciwwskazane jest także łączenie z nieodwracalnymi inhibitorami MAO ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego, a także z moklobemidem i antybiotykiem linezolidem. Między odstawieniem nieodwracalnego inhibitora MAO a rozpoczęciem escitalopramu musi upłynąć 14 dni, a w drugą stronę co najmniej 7 dni.

Ostrożności wymagają ponadto opioidy i tryptany, które mogą wywołać zespół serotoninowy, preparaty z dziurawcem, lit, doustne leki przeciwzakrzepowe oraz leki z grupy NLPZ, bo rośnie skłonność do krwawień. Szerszy opis znajdziesz w artykule o interakcjach lekowych.

Codzienne sytuacje: alkohol, kierownica, ciąża, karmienie

Alkohol. Charakterystyka stwierdza, że nie należy spodziewać się interakcji farmakodynamicznych ani farmakokinetycznych escitalopramu z alkoholem, jednak podobnie jak w przypadku innych leków psychotropowych połączenia z alkoholem nie zaleca się. Alkohol sam wpływa na nastrój i sen, czyli na to, co leczysz.

Samochód i maszyny. Wykazano, że escitalopram nie wpływa na sprawność intelektualną ani zdolności psychomotoryczne, ale każdy lek psychoaktywny może zaburzać zdolność osądu lub sprawność. Dlatego ChPL każe uprzedzać pacjentów o możliwym wpływie na prowadzenie samochodu i obsługę maszyn. Na początku leczenia i po zmianach obserwuj, jak się czujesz, zanim wsiądziesz za kierownicę.

Ciąża. Według ChPL dostępne są tylko ograniczone dane kliniczne, a produktu nie należy stosować w okresie ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne i po dokładnym rozważeniu stosunku ryzyka do korzyści. W ciąży należy unikać nagłego odstawiania leku. Jeśli matka stosuje lek do późnych stadiów ciąży, noworodek wymaga obserwacji, a dane epidemiologiczne dla leków z tej grupy mówią o ryzyku przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka: około 5 przypadków na 1000 ciąż wobec 1 do 2 w populacji ogólnej. Nie odstawiaj leku samodzielnie, jeśli zachodzisz w ciążę, tylko umów rozmowę z lekarzem.

Karmienie piersią. Przypuszcza się, że escitalopram przenika do mleka ludzkiego, dlatego ChPL nie zaleca karmienia piersią w czasie leczenia.

Uzależnienie i status prawny leku

Charakterystyka nie wymienia uzależnienia ani skłonności do nadużywania wśród działań niepożądanych escitalopramu. Osobną kwestią są objawy odstawienia po przerwaniu leczenia, o których piszemy poniżej: to nie to samo i nie świadczy o tym, że lek stosujesz niewłaściwie.

Jeśli pytasz, czy escitalopram to psychotrop, odpowiedź zależy od znaczenia słowa. W mowie potocznej jest to lek działający na psychikę, więc tak bywa nazywany. W rozumieniu prawa nie znajduje się na wykazie substancji psychotropowych, więc nie obowiązują go szczególne zasady dotyczące recept na takie substancje. Nadal jest to lek na receptę, w kategorii Rp.

Jak się odstawia: powoli, z lekarzem

Objawy odstawienia po przerwaniu leczenia występują często, zwłaszcza gdy lek odstawiono nagle. W badaniach klinicznych zdarzenia niepożądane po przerwaniu zgłosiło około 25% osób leczonych escitalopramem i 15% przyjmujących placebo. Ryzyko zależy między innymi od czasu leczenia, dawki i szybkości jej zmniejszania.

Najczęściej opisywane to zawroty głowy, zaburzenia czucia, w tym mrowienie i wrażenie przechodzenia prądu, zaburzenia snu z wyrazistymi snami, pobudzenie lub lęk, nudności, drżenie, splątanie, pocenie się, bóle głowy, biegunka, kołatanie serca, chwiejność emocjonalna, drażliwość i zaburzenia widzenia. Zwykle są łagodne do umiarkowanych, choć u niektórych osób mogą być nasilone. Pojawiają się w pierwszych dniach po odstawieniu i na ogół ustępują samoistnie w ciągu dwóch tygodni, ale u części osób utrzymują się dłużej: 2-3 miesiące, a nawet dłużej.

Dlatego ChPL zaleca stopniowe zmniejszanie dawki przez okres kilku tygodni lub miesięcy, zależnie od potrzeb pacjenta. Sposób i tempo ustala lekarz, bo zależy to od twojej historii leczenia. Jeśli rozważasz zmianę na inny lek z tej grupy, możesz przeczytać o sertralinie albo o fluoksetynie, ale to lekarz decyduje, czy i jak taką zmianę przeprowadzić.

Pod jakimi nazwami kupisz escitalopram w aptece

Escitalopram występuje pod wieloma nazwami. Spotkasz między innymi: Escitil, Elicea, Mozarin, Depralin, Aciprex, Lexapro, Pralex, Escipram, Nexpram, Pramatis, a także preparaty z nazwą substancji i producenta, takie jak Escitalopram Actavis, Escitalopram Bluefish czy Escitalopram Aurovitas. Niektóre mają postać tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej.

Zamiennik to lek z tą samą substancją czynną, ale od innego producenta, więc preparaty mogą różnić się wyglądem, substancjami pomocniczymi i szczegółami w ulotce. Jeśli w aptece dostajesz inną nazwę, upewnij się u farmaceuty, że to ta sama substancja i ta sama moc, i nie łącz dwóch preparatów z escitalopramem.

Kontynuacja leczenia escitalopramem: jak działa nasz wniosek

Rozpoznanie depresji albo zaburzenia lękowego i wybór pierwszego leku to zadanie psychiatry na wizycie. Nasza usługa jest inna: dotyczy kontynuacji leczenia, które już prowadzisz i które jest udokumentowane. Wypełniasz wniosek z wywiadem, ocenia go lekarz, a w razie potrzeby dopytuje o szczegóły na czacie. Nie ma w tym rozmowy wideo ani telefonu.

Przygotuj nazwę leku, jego moc, informację, od kiedy go przyjmujesz, i dane z ostatniej wizyty. Pomoże ci artykuł o przygotowaniu do wniosku, a o tym, na czym polega kontynuacja, przeczytasz w osobnym tekście. Całą ścieżkę opisuje strona e-recepty psychiatrycznej. Ogólne wyjaśnienie, czym są leki z tej grupy, znajdziesz w artykule o antydepresantach.

Decyzję podejmuje lekarz i może odmówić, jeśli uzna, że potrzebna jest wizyta stacjonarna albo brakuje dokumentacji. Płacisz za to, że lekarz oceni wniosek, więc przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi.

Preparaty z tą substancją

• Depralin Escitalopramum

Grupy leków

• Antydepresanty krok po kroku: rodzaje, sposób działania i to, czego się spodziewać
• Leki SSRI spokojnie wyjaśnione: lista substancji, działanie i skutki uboczne

Źródła

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (URPL)
• Ulotka dla pacjenta Escitil (URPL)