Sertralina w spokoju: co to za lek, na co działa i czego się po niej spodziewać

Zacznijmy od podstaw: czym właściwie jest sertralina

Sertralina to substancja czynna, a nie nazwa jednego produktu. W aptekach spotkasz ją pod różnymi nazwami handlowymi, o czym piszemy niżej. Według charakterystyki produktu leczniczego, czyli ChPL, należy do leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI i ma kod ATC N06AB06. W rejestrze produktów leczniczych jej tabletki powlekane mają kategorię wydania Rp, a więc kupisz je tylko na receptę.

Mechanizm opisany w ChPL jest dość prosty do powiedzenia: sertralina silnie i swoiście hamuje wychwyt zwrotny serotoniny w komórkach nerwowych, a na wychwyt noradrenaliny i dopaminy wpływa bardzo słabo. Serotonina to jeden z przekaźników, którymi komórki nerwowe porozumiewają się ze sobą, i to jej dostępność lek zmienia. Nie jest to więc środek uspokajający ani nasenny, a ChPL zaznacza, że w badaniach na zdrowych ochotnikach sertralina nie powodowała sedacji.

W obrocie są tabletki powlekane o mocach 25 mg, 50 mg, 100 mg i 150 mg. Którą moc i w jakiej ilości przyjmujesz, ustala lekarz, który prowadzi twoje leczenie, i na tym warto poprzestać: samodzielne zmiany nie są dobrym pomysłem przy żadnym leku z tej grupy.

Na co się ją przepisuje według charakterystyki

Wskazania w ChPL ułożone są w krótką listę. To nie jest lek na wszystko, co trudne psychicznie, tylko na konkretne rozpoznania, które stawia lekarz po rozmowie i badaniu.

Wskazania wymienione w ChPL produktu referencyjnego (Asertin). Inne preparaty z sertraliną mogą mieć nieco inny zakres, dlatego zawsze liczy się ulotka konkretnego leku, który dostajesz.

• epizody dużej depresji oraz zapobieganie ich nawrotom,
• lęk napadowy, z agorafobią albo bez niej,
• zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, u dorosłych i u dzieci w wieku 6-17 lat,
• zespół lęku społecznego,
• zespół lęku pourazowego, czyli PTSD.

Jak działa i kiedy możesz poczuć różnicę

To pytanie pada najczęściej i zasługuje na uczciwą odpowiedź: nie ma jednej liczby dla wszystkich. ChPL mówi, że początek działania terapeutycznego może pojawić się już w ciągu tygodnia, ale żeby efekt był trwały, a zwłaszcza w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym, potrzebne jest dłuższe leczenie. Ta sama charakterystyka zaznacza w części o ostrzeżeniach, że poprawa może nie nastąpić w pierwszych tygodniach leczenia albo przyjść później.

Jeśli po kilku dniach nie czujesz niczego szczególnego, to nie znaczy jeszcze, że lek nie działa. Jeśli po dłuższym czasie nadal jest tak samo, to informacja dla lekarza, a nie powód do własnych poprawek. Pomaga proste notowanie: kiedy śpisz lepiej, kiedy gorzej, jak wygląda napięcie w ciągu dnia. Takie notatki skracają kolejną rozmowę o leczeniu.

Przy depresji ChPL zaznacza jeszcze jedno: chorzy wymagają leczenia przez okres co najmniej sześciu miesięcy, aby objawy ustąpiły, a w zapobieganiu nawrotom dawka zwykle jest taka sama jak w leczeniu epizodu. Przy lęku napadowym i zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym charakterystyka każe monitorować leczenie długotrwałe, bo dla tych zaburzeń nie wykazano efektu zapobiegania nawrotom. Czas leczenia to zawsze decyzja lekarza po ocenie twojego stanu.

Co możesz poczuć na początku: działania niepożądane bez straszenia

Każdy lek ma działania niepożądane, a lista w ulotce jest długa, bo obejmuje także zdarzenia rzadkie i bardzo rzadkie. To nie znaczy, że wystąpi u ciebie wszystko. ChPL zaznacza, że działania zależą od dawki i często przemijają w późniejszym okresie leczenia.

Najczęściej zgłaszanym działaniem są nudności. W tabeli ChPL, w kategorii „bardzo często” (u co najmniej jednej osoby na dziesięć), obok nudności, które w badaniach dotyczyły 24% osób, wymieniono między innymi: bóle głowy (21%), bezsenność (19%), biegunkę (18%), suchość w ustach (14%), senność (13%), zawroty głowy (11%) i zmęczenie (10%). U mężczyzn pojawiają się też zaburzenia wytrysku.

ChPL wspomina również o zaburzeniach czynności seksualnych, które mogą dotyczyć leków z grupy SSRI. ChPL odnotowuje też doniesienia, że u części osób takie objawy utrzymywały się mimo przerwania leczenia. Są to sprawy krępujące i dlatego często przemilczane, a lekarz prowadzący powinien o nich wiedzieć, więc zgłoś je przy najbliższej okazji. Wśród działań niepożądanych charakterystyka wymienia też zarówno wzrost, jak i spadek masy ciała, w kategorii „niezbyt często”, a więc nie u każdego i nie z góry przesądzone.

Osobny, ważny akapit dotyczy pierwszych tygodni. Charakterystyka ostrzega, że u osób leczonych lekami przeciwdepresyjnymi, zwłaszcza na początku terapii i po zmianie dawki, mogą przejściowo nasilić się lęk, niepokój i myśli samobójcze, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. ChPL opisuje też akatyzję, czyli przykry niepokój połączony z niemożnością usiedzenia czy ustania w miejscu, najczęściej w ciągu kilku pierwszych tygodni. Jeśli coś takiego zauważysz u siebie albo u bliskiej osoby, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Z czym sertralina się nie łączy

Interakcje to temat, który łatwo zbagatelizować, bo recepty i leki z apteki mieszają się w domowej apteczce. ChPL wskazuje, że sertralina jest przeciwwskazana razem z nieodwracalnymi inhibitorami MAO ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego, a jego objawy to pobudzenie, drżenie i hipertermia. Między odstawieniem takiego leku a rozpoczęciem sertraliny musi upłynąć co najmniej 14 dni, a w drugą stronę co najmniej 7 dni. Przeciwwskazany jest też jednoczesny pimozyd.

Sertraliny nie należy też stosować z moklobemidem, ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego, ani z antybiotykiem linezolidem, który jest słabym odwracalnym inhibitorem MAO. Preparatów ziołowych z dziurawcem i innych leków serotoninergicznych, jak tryptofan, ChPL każe w miarę możliwości unikać razem z sertraliną. Ostrożności wymagają też połączenia z lekami wpływającymi na płytki krwi, na przykład kwasem acetylosalicylowym czy lekami z grupy NLPZ, bo może rosnąć skłonność do krwawień.

Praktyczna zasada jest prosta: każdy nowy lek, także ten z wolnej sprzedaży albo ziołowy, zgłoś lekarzowi albo farmaceucie, zanim zaczniesz go przyjmować razem z sertraliną. Więcej o łączeniu leków znajdziesz w artykule o interakcjach i tym, czego unikać.

Alkohol, prowadzenie samochodu, ciąża i karmienie

Alkohol. Charakterystyka opisuje, że w badaniach z udziałem zdrowych osób sertralina nie nasilała działania alkoholu na funkcje poznawcze i sprawność psychomotoryczną. Mimo to ChPL wprost stwierdza, że nie zaleca się picia alkoholu podczas stosowania sertraliny. Do tego dochodzi zdrowy rozsądek: alkohol sam w sobie wpływa na nastrój i sen, czyli na to, co leczysz.

Samochód i maszyny. Badania opisane w ChPL nie wykazały wpływu sertraliny na sprawność psychomotoryczną. Producent zastrzega jednak, że leki psychotropowe mogą zaburzać sprawność potrzebną do prowadzenia pojazdów, więc na początku leczenia i po zmianach obserwuj, jak się czujesz, zanim wsiądziesz za kierownicę.

Ciąża. Według ChPL analiza dużej liczby zgromadzonych danych nie wskazuje, by sertralina wywoływała wady wrodzone, ale nie ma też odpowiednio kontrolowanych badań u kobiet w ciąży. Stosowania nie zaleca się w ciąży poza przypadkami, gdy stan kliniczny kobiety uzasadnia leczenie, a korzyści przeważają nad ryzykiem. Dane epidemiologiczne sugerują, że leki z tej grupy w późnej ciąży mogą zwiększać ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodka: około 5 przypadków na 1000 ciąż wobec 1 do 2 w ogólnej populacji. Jeśli planujesz ciążę albo już w niej jesteś, nie odstawiaj leku sama, tylko od razu umów rozmowę z lekarzem.

Karmienie piersią. Do mleka przenikają niewielkie ilości sertraliny, a u niemowląt zwykle stwierdzano bardzo niskie lub niewykrywalne stężenia. ChPL zaznacza jednak, że nie można wykluczyć ryzyka, i nie zaleca leku u karmiących poza przypadkami, gdy w ocenie lekarza korzyść przewyższa ryzyko.

Uzależnienie i pytanie, czy sertralina to psychotrop

Tu warto rozdzielić dwie sprawy. Pierwsza: czy sertralina uzależnia. ChPL w części o właściwościach farmakodynamicznych stwierdza, że nie wykazano, aby sertralina powodowała skłonność do nadużywania. W badaniu porównawczym sertraliny, alprazolamu i d-amfetaminy sertralina nie powodowała dodatnich działań subiektywnych wskazujących na możliwość nadużywania, a alprazolam i d-amfetaminę oceniano znacznie wyżej niż placebo pod względem satysfakcji i euforii. W tabeli działań niepożądanych hasło „uzależnienie od leku” stoi wśród zdarzeń rzadkich.

Druga sprawa to objawy odstawienia, o których piszemy niżej. One są realne, ale to nie to samo co głód leku i nie świadczą o tym, że robisz coś niewłaściwego, przyjmując go zgodnie z zaleceniem.

Czy to psychotrop? W potocznym znaczeniu tak, bo lek działa na psychikę, i tak zresztą określa to sama ChPL w ostrzeżeniu o prowadzeniu pojazdów. W znaczeniu prawnym jest inaczej: sertralina nie znajduje się na wykazie substancji psychotropowych, a więc nie obowiązują jej szczególne reguły dotyczące recept na takie substancje, w odróżnieniu od niektórych leków nasennych czy uspokajających.

Odstawianie i zmiana leku: powoli i tylko z lekarzem

Tu ChPL jest stanowcza: terapii nie należy przerywać w sposób nagły. Objawy odstawienia występują często, zwłaszcza po gwałtownym odstawieniu. W badaniach reakcje odstawienne zgłaszało 23% osób, które przestały przyjmować sertralinę, wobec 12% osób, które nadal ją przyjmowały.

Najczęściej opisywane objawy to zawroty głowy, zaburzenia czucia, w tym mrowienie, zaburzenia snu z intensywnymi snami, pobudzenie lub lęk, nudności lub wymioty, drżenie mięśni i bóle głowy. Zwykle mają nasilenie łagodne do umiarkowanego i pojawiają się w pierwszych dniach po przerwaniu, choć u części osób bywają ciężkie. Na ogół ustępują samoistnie w ciągu dwóch tygodni, a u niektórych trwają dłużej: 2-3 miesiące, a nawet dłużej.

Dlatego charakterystyka zaleca stopniowe zmniejszanie dawki przez kilka tygodni lub miesięcy, zależnie od potrzeb pacjenta, i jeśli po zmniejszeniu pojawią się objawy trudne do zniesienia, lekarz może wrócić do wcześniejszego dawkowania i wolniej schodzić z dawki. Tempo i sposób takiego schodzenia ustala wyłącznie lekarz prowadzący, bo zależy ono od czasu leczenia, dawki i twojej reakcji.

To samo dotyczy zmiany z jednego leku przeciwdepresyjnego na sertralinę albo odwrotnie. ChPL przypomina, że optymalny moment takiej zmiany nie został dobrze zbadany, a przy lekach o długim działaniu, jak fluoksetyna, wymaga ostrożnej oceny medycznej. Zobacz też stronę o fluoksetynie, jeśli porównujesz leki z tej grupy.

Inne nazwy tego samego leku i zamienniki

Substancja czynna jest jedna, a nazw handlowych w obrocie kilkanaście. Spotkasz między innymi: Asertin, Zoloft, Setaloft, Stimuloton, Asentra, ApoSerta, Sertranorm, Sertralina Krka, Zotral, Sastium, Sertagen, Miravil i Apiolin. Wszystkie zawierają tę samą substancję czynną, sertralinę.

Preparaty z tą samą substancją mogą różnić się substancjami pomocniczymi, wyglądem tabletki i szczegółami w ulotce. Jeśli w aptece dostajesz inną nazwę niż poprzednio, upewnij się u farmaceuty, że to ta sama substancja i ta sama moc. Nie łącz dwóch preparatów z sertraliną, żeby nie przyjąć jej podwójnie.

Kontynuacja leczenia sertraliną: jak to wygląda u nas

Rozpoznanie i pierwszy dobór leku przeciwdepresyjnego to sprawa psychiatry na wizycie, bo wymaga rozmowy, badania i oceny całego obrazu. Nasza usługa jest inna: dotyczy kontynuacji leczenia, które już prowadzisz i które jest udokumentowane. Składasz wniosek z wywiadem, ocenia go lekarz, a w razie potrzeby dopytuje o szczegóły na czacie. Nie ma w tym rozmowy wideo ani telefonu.

Przygotuj nazwę leku, jego moc, informację, od kiedy go przyjmujesz, i to, co mówi dokumentacja z ostatniej wizyty. Pomoże ci w tym artykuł o przygotowaniu do wniosku, a wyjaśnienie, czym jest kontynuacja, znajdziesz tutaj. Opis całej drogi jest na stronie e-recepty psychiatrycznej.

Decyzję podejmuje lekarz i może odmówić, jeśli uzna, że sprawa wymaga wizyty stacjonarnej, na przykład gdy zmieniają się objawy albo brakuje dokumentacji. Płacisz za to, że lekarz oceni wniosek, więc przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi. Jeśli dopiero zaczynasz leczenie, a nie je kontynuujesz, właściwą drogą jest wizyta u psychiatry, a pomocne bywa też przejrzenie artykułu o lekach przeciwdepresyjnych.

Grupy leków

• Antydepresanty krok po kroku: rodzaje, sposób działania i to, czego się spodziewać
• Leki SSRI spokojnie wyjaśnione: lista substancji, działanie i skutki uboczne

Źródła

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Asertin (URPL)
• Ulotka dla pacjenta Asertin (URPL)