Nerwica żołądka - objawy, przyczyny i co naprawdę pomaga

Nerwica żołądka to potoczne określenie, a nie rozpoznanie lekarskie. Opisuje dolegliwości brzucha, które wyraźnie nasilają się w stresie i przy napięciu, a w badaniach nie widać choroby, która by je tłumaczyła.

Lekarz nazwie to najczęściej dyspepsją czynnościową, gdy dominują ból i pełność w nadbrzuszu, albo zespołem jelita drażliwego, gdy na pierwszy plan wychodzą bóle brzucha z biegunką lub zaparciem. Często obok takich dolegliwości występuje zaburzenie lękowe, które je podsyca.

Typowe są ucisk albo ściskanie w okolicy żołądka, pieczenie w nadbrzuszu, uczucie pełności po kilku kęsach, nudności i brak apetytu w dniach napięcia. U części osób pojawiają się bóle brzucha z nagłą potrzebą wypróżnienia, na przykład przed egzaminem, podróżą albo ważnym spotkaniem.

Dolegliwości lubią wracać w przewidywalnych sytuacjach i słabną w spokojniejsze dni. Często towarzyszą im inne objawy lęku: kołatanie serca, napięcie mięśni, kłopoty ze snem, trudność z odprężeniem.

Mózg i przewód pokarmowy są połączone siecią nerwów i hormonów, którą nazywa się osią jelitowo-mózgową. W stresie układ nerwowy przestawia organizm na tryb alarmowy: zwalnia albo przyspiesza pracę jelit, zmienia wydzielanie soków trawiennych i czucie bólu.

U części osób jelita i żołądek stają się nadwrażliwe. Zwykłe rozciągnięcie żołądka po posiłku czy ruchy jelit odbierane są jako ból albo dyskomfort. To nie jest wymysł ani przewrażliwienie, tylko realna zmiana w przetwarzaniu bodźców.

Zanim dolegliwości uzna się za tło nerwowe, lekarz sprawdza, czy nie stoi za nimi choroba, na przykład choroba wrzodowa, zakażenie Helicobacter pylori, celiakia, choroba zapalna jelit czy kamica żółciowa. Zakres badań zależy od wieku i objawów.

Szybkiej diagnostyki wymagają objawy alarmowe: niezamierzony spadek masy ciała, krew w stolcu albo czarne, smoliste stolce, wymioty, trudność w połykaniu, niedokrwistość, dolegliwości budzące w nocy, gorączka, początek objawów po pięćdziesiątym roku życia oraz rak przewodu pokarmowego w rodzinie. Z takimi objawami zgłoś się do lekarza rodzinnego albo gastroenterologa, a przy krwawieniu na SOR.

Najlepiej przebadaną metodą przy dolegliwościach czynnościowych z silnym tłem lękowym jest psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna. Uczy rozpoznawać sytuacje, które nasilają objawy, i przerywać błędne koło, w którym strach przed dolegliwością sam ją wywołuje.

Pomagają też regularne, mniejsze posiłki jedzone bez pośpiechu, ograniczenie kawy, alkoholu i tłustych potraw w gorszych dniach, ruch i sen. Techniki oddechowe i relaksacyjne nie wyleczą przyczyny, ale łagodzą napięcie w chwilach nasilenia.

Gdy pod dolegliwościami brzucha kryje się zaburzenie lękowe albo depresja, lekarz może zaproponować leczenie farmakologiczne, na przykład leki z grupy SSRI. Przy dyspepsji czynnościowej i zespole jelita drażliwego gastroenterolog dobiera też leki działające na sam przewód pokarmowy. O wyborze leczenia decyduje lekarz po ocenie całego obrazu. Więcej o samym lęku przeczytasz w tekście o nerwicy lękowej.

Jeśli brzuch boli zawsze w napięciu, badania wyszły dobrze, a lęk coraz bardziej ogranicza codzienność, na przykład unikasz wyjazdów, spotkań albo jedzenia poza domem, warto porozmawiać z psychiatrą. Do psychiatry w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania.

Jeżeli leczenie zaburzenia lękowego jest już ustalone, kontynuację można omówić online. Lekarz oceni zasadność na podstawie wywiadu i dotychczasowego przebiegu, a gdy trzeba, zaproponuje wizytę stacjonarną.